Vizyon

İran siyasətinin ən güclü şəxslərindən biri önə çıxır

Bugün 16 Ağustos 2017

İran Devrim Muhafızlarının Tümgeneralı, Türkiye’de ne aramaktadır?

BEKLETİLEN AFRİN OPERASYONU

Անազատության եզրին. Ինտերնետի վիճակը՝ Հայաստանում

Ermenistan 25 Kasım 2016
336

Ինտերնետի ազատության ցուցիչը անկում է ապրել Հայաստանում: Freedom House կազմակերպության Freedom on the Net ամենամյա զեկույցի համաձայն՝ Հայաստանում ինտերնետի ազատությունը 2 նիշով նվազել է. Հայաստանը 100 բալանոց սանդղակում զբաղեցնում է 30-րդ տեղը՝ անցյալ տարվա 28-ի փոխարեն (0-ն լավագույն ցուցանիշն է, 100-ը՝ վատագույն):

Թեեւ Freedom House-ի սանդղակում Հայաստանը դեռեւս ազատ ինտերնետ ունեցող երկրների շարքում է, այն կանգնած է մասամբ ազատ ինտերնետ ունցող երկրների սահմանագծին: Դրան նպաստել են 2015 թվականի հունիսից մինչեւ 2016-ի մայիսն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած առանցքային զարգացումները:

2016 թվականի հուլիսին «Սասնա ծռեր» զինված խմբավորման եւ իշխանության միջեւ բախման արդյունքում Հայաստանում Facebook սոցիալական ցանցը կարճ ժամանակով անհասանելի էր մի քանի ինտերնետ փրովայդերների բաժանորդների համար:
2016 թվականի ապրիլին Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ ռազմական գործողությունների վերսկսման ընթացքում խրախուսվում էր օնլայն մեկնաբանողների ինքնագրաքննությունը:
2015 թվականի հունիսին #ElectricYerevan բողոքի ցույցի ժամանակ ոստիկանությունը թիրախավորեց լուսաբանող լրագրողներին՝ ծեծի ենթարկելով նրանց եւ բռնագրավելով նրանց սարքավորումները:
2015 թվականի հուլիսին դատավարութուն սկսվեց յություբյան «SOS TV» ալիքի նկատմամբ. Հայաստանի ոստիկանությունը ալիքից պահանջում է ներողություն խնդրել եւ տուգանք վճարել իրեն տեսանյութի համար, որը իր կարծիքով վիրավորում է հայաստանի ոստիկանությանը:
Հետազոտության համաձայն՝ թեեւ հայաստանցիներն ընդհանուր առմամբ ազատ են արտահայտելու իրենց խոսքը օնլայն տիրույթում՝ առանց սահմանափակումների կամ պատժվելու վախի, ինքնագրաքննության որոշ միջադեպեր արձանագրվել են ցույցերի լուսաբանման ընթացքում եւ դրանից հետո:

Ճնշումներ ու բռնություններ
Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի համաձայն՝ 2015 թվականին լրագրողներին ֆիզիկական բռնության ենթարկելու 8 դեպք է արձանագրվել:

Բռնության են ենթարկվել 2015 թվականի հուլիսին #ElectricYerevan ցույցը եւ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին սահմանադրական հանրաքվեն լուսաբանող մի շարք լրագրողներ:

2016 հուլիսի 29-ին քաղաքացիական հագուստով մի խումբ անձինք հարձակվել են առնվազն 14 լրագրողի վրա, որոնք լուսաբանելիս են եղել ոստիկանության եւ ՊՊԾ-ի գունդը գրաված զինված խմբավորմանը աջակցող ցուցարարների միջեւ բախումը: Հարձակման արդյունքում լրագրողներից ոմանք հոսպիտալացվել են, ոմանց սարքավորոմները՝ կոտրվել:

Մեդիա, բազմազանություն եւ բովանդակության մանիպուլյացիա
Freedom House-ի համաձայն՝ հայաստանյան ինտերնետային օգտատերերը օնլայն բովանդակության լայն հասանելիություն ունեն, թեեւ ինչպես ավանդական լրատվամիջոցները՝ հեռուստատեսությունն ու տպագիր մամուլը, երկրի ինտերենտային լրատվամիջոցները նույնպես ենթարկվում են ճնշումների:

Որոշ դեպքերում լրագրողներին չի թույլատրվում շեղվել լրատվամիջոցի խմբագրական քաղաքականությունից, որը հաճախ կապված է քաղաքական կուսակցություններից որեւէ մեկի հետ: Նման ճնշումը կարող է ազդել երկրում խոսքի ազատության ընդհանուր վիճակի վրա, թեեւ օնլայն լրատվամիջոցներն ու անհատ բլոգերները դիմակայում են ինքնագրաքննությանը:

Այնուամենայնիվ, Ղարաբաղյան հակամարտության սրացման ժամանակ պաշտպանության նախարարդությունը քաղաքացիներին հորդորել էր զերծ մնալ առաջնագծում առկա իրավիճակը ինտերնետում քննարկելուց՝ ռազմական գաղտնիք չբացահայտելու համար: Օնլայն մեկնաբանողները ինքնագրաքննություն էին իրականացնում, եւ օնլայն քննարկումները հաճախ վերածվում էին թշնամանքի, երբ հակամարտության մեջ Հայաստանի դիրքի եւ թվերի մասին օգտատերերի հրապարակումներն ընկալվում էին որպես Հայաստանի համար անբարենպաստ ինֆորմացիա:

Բովանդակության հեռացում
2015 թվականի մայիսին YouTube-ից հեռացվել է երգիծվող հաղորդաշարի հաղորդումներից մեկը, որը երգիծում էր ոստիկանության պատասխանը Երեւանի ցույցերին: Ոստիկանությունը YouTube-ին բողոքել էր հեղինակային իրավունքների խախտմամբ տեսանյութ օգտագործելու համար, թեեւ տեսանյութը, հավանաբար, թիրախավորվել էր ոստիկանության պահվածքը ծաղրելու համար: Ոստիկանությունը նաեւ հայց է ներկայացրել դատարան SOS TV հաղորդաշարի դեմ՝ պահանջելով ներողություն խնդրել եւ 2 միլիոն դրամ փոխհատուցել՝ պատիվն ու արժանապատվությունը արատավորելու եւ ՀՀ ոստիկանության բարի համբավը նսեմացնելու համար:

Մեդիա փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը մտահոգիչ է համարում ինտերնետի ազատության անկումը:

«Թեե մենք մնացել ենք աազատ ինտերնետ ունեցող երկրների ցանկում, սակայն եւս մի փոքր շարժում դեպի մութ կողմը եւ մենք դուրս կմնանք ազատների խմբից»,- ասում է նա:

Փորձագետի խոսքով՝ համացանցում բացասական խնդիրները արտացոլվում են օֆլայնից:

«Իրականում բուն համացանցը մեզանում մնում է ազատ, պարզապես «հին, ավանդական» բացասական երեւույթների ներթափանցնում ն է բացասաբար ազդում դրա գնահատականի վրա: Ոստիկանների եւ օլիգարխների ծառաների կողմից լրագրողների վրա հարձակումը ցանցի հետ կապ չունեցող երեւույթ է, սակայն երբ հարձակումն իրականացվում է նաեւ օնլայն լրատվամիջոցի լրագրողի վրա, այն անդրադառնում է նաեւ ցանցի ազատության վրա»,- ասում է Սամվել Մարտիրոսյանը:

Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի նախագահ Աշոտ Մելիքյանը գտնում է, որ անկման միտումը մտահոգիչ է, քանի որ օնլայն մեդիան, ի տարբերություն հեռարձակող եւ տպագիր մեդիայի, Հայաստանում համարվել է անկախ:

«Սա արդեն վերջնագիծն է ազատ օնլայն մամուլ ունենալու: Եթե մեկ նիշ էլ բարձրանա, ապա մենք կհայտնվենք կիսաազատ երկրների շարքում: Եվ հետաքրքիր է, որ լրատվամիջոցներում ավելի քիչ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքի վրա, որ ազատությունը երկու նիշով իջել է, շեշտադրումը հիմնականում այն է, որ Հայաստանի ինտերնետային լրատվամիջոցներն ազատ են»,- ասում է Աշոտ Մելիքյանը:

Հասանելիության խոչընդոտներ
Freedom House-ը նշում է, որ թեեւ փոքր-ինչ ավելի դանդաղ, սակայն ինտերնետի հասանելիությունը մեծանում է: Ինտերնետի հասանելի է բնակչության 58 տոկոսին. նախորդ տարի այն հասանելի էր միայն 46%-ին:

Ինտերնետ փրովայդերների շուկան համեմատաբար բազմազան է՝ տեղական եւ արտասահմանյան ընկերություններով, թեեւ կապի որակը տարբեր է խոշոր քաղաքաներում եւ քաղաքից դուրս ապրող բաժանորդների համար:

Կառավարության համաձայն՝ ինտերնետի արագությունը ավելի քան 2 անգամ մեծացել է 2015-ին՝ հասնելով 17մբվ-ի՝ 2014 թվականի 8.7 մբվ արագության համեմատ:

2015 թվականի դեկտեմբերին բջջային լայնաշերտ կապի բաժանորդագրությունը հասել է 244,443-ի՝ 13.669-ով ավելանալով 2014-ի համեմատ:

2015-ի դեկտեմբերի դրությամբ 3.5 միլիոն բջջային հեռախոսներից 1.6 միլիոնը միացված է ինտերնետին:Ինտերնետին միացված հեռախոսների օգտագործումը 2.3 %-ով ավելացել է (85,071 բաժանորդով) անցյալ տարվա համեմատ:

«Կառավարությունը սովորաբար չի սահմանափակում ինտերնետի հասանելիությունը, թեեւ 2016 թվականի հուլիսին՝ Երեւանում քաղաքացիական խռովության ընթացքում մեկ դեպք է գրանցել, երբ Facebook-ը հասանելի չի եղել մոտավորապես 40 րոպե»,- նշված է զեկույցում :

Հայաստանցի օգտատերերի համար ինտերնետի ռեսուրսները հասանելի են առանց սահմանափակումների, այդ թվում՝ ձայնային եւ ակնթարթային հաղորդագրությունների ծառայությունները:

Հայաստանցի օգտատերերը ընտրություն կատարելու հնարավորություն ունեն 3 բջջային օպերատորներից եւ տասնյակ ինտերնետ փրովայդերներից, որոնց 46%-ը օտարերկրյա սեփականություն են: Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի համաձայն՝ Հայաստանում 71 ինտերնետային փրովայդեր կա, որոնցից 4-ը միասին զբաղեցնում են շուկայի 90%-ը: 4 խոշոր ինտերնետ փրովայդերներից միայն մեկն է հայկական: 4 խոշոր փրովայդերներն են Ucom-ը՝ շուկայում 40% մասնաբաժնով, Արմենթելը (Բիլայնը) 36%, ՎիվաՍել ՄՏՍ՝ 15% եւ Ռոստելեկոմ՝ 7%:

Քանի որ հայաստանյան օգտատերերից ոմանք ֆիլտրված թրաֆիք են ստանում ռուսական ինտերնետ փրովայդերներից, եղել են դեպքեր, երբ Ռուսաստանում արգելափակված կայքերը պատահականորեն արգելափակվել են նաեւ հայաստանյան օգտատերերի համար:

Աննա Բարսեղյան
http://www.media.am/Net-Freedom-in-Armenia-2015

Yorumlar